Anjuman ekspertlar, davlat idoralari, talabalar va ommaviy axborot vositalarida katta qiziqish uyg‘otdi. Energetika xavfsizligini taʼminlashning energetika, iqtisodiy, ekologik, moliyaviy, geosiyosiy va xavfsizlik jihatlari hamda Oʻzbekistonda atom elektr stansiyasi qurilishiga oid maʼruzalar tinglandi. Konferensiya yakunlari bo‘yicha manfaatdor davlat idoralari uchun tahliliy hisobot (policy-brief) tayyorlanadi.
Konferensiyaning asosiy tezislari:
– Rosatomning atom elektr stansiyasi quruvchisi sifatida tanlanishi Rossiya texnologiyasining ishonchliligi va xavfsizligi g’oyasiga asoslangan degan umumiy fikr bor. Biroq, bu g’oyalar ko’proq siyosiy vaziyatdan kelib chiqadi. Atom elektr stantsiyasi g’oyasi bilan bog’liq bir qator muammolar va oqibatlar, shu jumladan geosiyosiy muammolar hali ham to’liq o’rganilmagan. Natijada, ushbu loyihaning amalga oshirilishi mumkinligi haqidagi ko’plab bayonotlar oqilona va strategik jihatdan asosli emas, balki spekulyativ bo’lib qolmoqda.
– Masalan, to’liq yoqilg’i aylanishi masalasi qanday hal qilinishi aniq emas;
– Loyihaning qiymati, Turkiya kabi ayrim mamlakatlar tajribasi ko‘rsatganidek, dastlab e’lon qilinganidan sezilarli darajada oshishi mumkin, bu esa mamlakat uchun jiddiy moliyaviy va qarz yukini keltirib chiqarishi mumkin;
– Texnogen falokatlar ehtimoli masalasini, shuningdek, inson omili bilan bog’liq muammolarni butunlay inkor etib bo’lmaydi, biroq bunday maxsus ob’ektdagi falokatlarni yadroviy bo’lmagan ob’ektlardagi ofatlar bilan solishtirib bo’lmaydi, bu oqibatlarning ko’lami ulkan bo’lishi tufayli;
– bir davlat bilan chegaralanib qolmaslik uchun atom elektr stansiyalari faoliyatining turli jihatlarini ta’minlash jarayonini diversifikatsiya qilish zarur;
– AES qurilishi masalasi MAGATEning diqqat markazida;
– Afsuski, fuqarolik jamiyati bu loyihaga nisbatan passiv va konformistik bo’lib qolmoqda;
– global iqlim o’zgarishi AES qurishning maqsadga muvofiqligi masalasiga an’anaviy qarashlar va yondashuvlarni qayta ko’rib chiqishni talab qiluvchi mutlaqo yangi kontekst va yangi ekologik sharoitlarni yaratdi;
– “Yashil” energetikani rivojlantirish istiqbollari va dinamikasini, quyosh, shamol, gidro, vodorod kabi qayta tiklanuvchi energiya manbalaridan foydalanishning qiyosiy tahlili shuni ko‘rsatadiki, O‘zbekistonning energiyaga bo‘lgan ehtiyojini AESsiz ham qondirish mumkin;
– Iqtisodiy nuqtai nazardan ob’ektni qurish uchun model tanlash masalasi muhim: O‘zbekiston eng qimmat modelni tanladi, ya’ni biz butun loyihani xorijiy kompaniyaga ishonib topshirgandik. Loyihaning iqtisodiy jihatdan o’zini oqlashi haqida shubhalar mavjud;
– Ushbu loyiha uchun bizga tashqi maslahatchi kerak bo’lishi mumkin;
– Umuman olganda, bugungi kunda O‘zbekistonda AES qurilishi loyihasiga oid bir qator hayotiy masalalar ochiqligicha qolmoqda va shu sababli tashvish tug‘dirmoqda, chunki atom energetikasi masalasini an’anaviy va qayta tiklanuvchi energiya manbalari masalalari bilan bir xil paradigma doirasida ko‘rib chiqish mumkin emas.
